SALMANKAS'TAN DENİZ GÖRÜLEBİLİR Mİ?

Giriş

Bu yazımızda Arslanca - Salmankas köyünden denizin görülüp görülemeyeceğini ve bunun teorik ve pratikteki karşılığını inceleyeceğiz. Bir yerin görülebilmesi meselesini etkileyen bir çok etken bulunmaktadır. Bunlar: yükselti, uzaklık, dünyanın eğimi, görüş açısını kesen engeller, nem, güneşin yansıması vb. olarak sıralanabilir. Matematiksel olarak bir yerin görülebilmesinin mümkün olması, her zaman göz ile görülebileceği anlamına gelmemektedir. Zira nem gibi etkenler gerçek deneyimi olumsuz etkileyebilmektedir. Dolayısıyla bu yazıda hem matematiksel hem pratikte görülebilmesini inceleyeceğiz.

Tarihe Bir Bakış

Tarihte, yaklaşık 2400 yıl önce Kardeşi II. Artakserkses’i devirerek Pers tahtını ele geçirmeye çalışan Kyros için savaşan Hellen paralı askerlerin geri dönüş yolculuğunda ordunun denize ulaştığı ve (θάλαττα θάλαττα) ‘‘Thalatta Thalatta’’ diye sevinç nidaları atan askerlerin bulunduğu bölge Teikhes dağıdır. Günümüzde Teikhes Dağı'nın konumu ile ilgili farklı görüşler bulunmaktadır. Kimi tarihçiler 3082 metre yükseklikte bulunan Deveboynu Sırtı olduğunu ileri sürerken kimi tarihçiler de 2742 metre rakımlı Madur Dağı olduğunu belirtmektedirler.[1] Salmankas köyünün de benzer bir coğrafyada olduğunu düşünerek bu tarihsel anlatıdan esinlenerek günümüzde Salmankas'tan denizin görülmesinin mümkün olup olmadığını irdeleyeceğiz.

Salmankas'ın Denize Olan Kuş Uçuşu Uzaklığı

Salmankas köyünün en yakın deniz kıyısına olan kuş uçuşu uzaklığı köy camisinin olduğu konumdan yaklaşık 42.5 km'dir ve Sürmene sahilidir.

Ancak bu yükselti profili nedeniyle bu köy içindeki bir noktadan denizin görülmesi imkansızdır. Zira arada Madur Dağı gibi yaklaşık 2741 metre yükseltiye sahip olan bir engel bulunmaktadır. Bu nedenle en uygun noktayı bulabilmek için köyün en yüksek noktasını bulup o noktadan bir hesaplama yapmak gerekmektedir. Köyün en yüksek noktası, köylülerce de bilindiği üzere Kubuz tepesidir. Kubuz tepesinin yükseltisi yaklaşık 2594 metredir. Dolayısıyla Kubuz Tepesi'ni esas alarak bir hesap yapmak gerekmektedir.

2594 mt'lik Kubuz Tepesi

Teorik Hesaplamalar

Dünya’nın küresel yapısı nedeniyle görüş mesafemiz aslında gözümüzün keskinliğiyle değil, bulunduğumuz yüksekliğin geometriyle kurduğu ilişkiyle sınırlıdır. Deniz seviyesinde duran bir insanın ufku birkaç kilometreyle sınırlıyken, yüksek bir noktaya çıktıkça bu mesafe hızla artar. Bunun sebebi, gözümüzden çıkan görüş çizgisinin Dünya’nın eğriliğine teğet olduğu noktaya kadar uzanabilmesidir. Bu ilişki basitçe “ufuk mesafesi ≈ √(2 × Dünya yarıçapı × yükseklik)” formülüyle ifade edilir. 

Örneğin 2594 metre yüksekliğinde Kubuz Tepesi'nin zirvesinde duran ve boyu yaklaşık 1.75 metre olan bir insan teorik olarak yaklaşık 182 kilometrelik bir görüş mesafesine sahiptir. Bu sonuç, atmosfer kırılması, nem ve ışık saçılması gibi gerçek dünyadaki etkiler tamamen yok sayıldığında geçerlidir; pratikte ise çoğu zaman bu mesafe biraz daha farklı olabilir, ancak büyüklük olarak aynı mertebede kalır.

Doğal Engeller ve İstikamet

Yukarıda 182 kilometrelik mesafe, herhangi bir doğal ya da yapay engelin bulunmaması halinde hesaplanan teorik bir rakamdır. Gerçekte, görüşü engelleyen en önemli husus engellerdir. Bu engellerin en önemlisi de kuşkusuz ki dağlardır. Salmankas'ın denize en yakın olduğu kuş uçuşu nokta Sürmene sahilidir. Ancak Madur dağı ve çevresindeki dağ kütlesi Sürmene ve Araklı istikametini kestiği için o istikamete bakarak denizi görmek mümkün değildir. Bu nedenle fiziki haritalara bakarak ve Google Earth ve Arc Gis adlı uygulamalar üzerinden yükselti profili çıkararak hesaplama yaptığımızda en doğru istikametin Akçaabat'a doğru olduğunu görmekteyiz.

Kubuz Tepesi ve Sürmene sahili arasındaki görüşü engelleyen
Madur Dağı'nı gösteren yükseklik profili.

                                              

Akçaabat Kıyılarına Bakış

Google Earth Pro ve ArcGIS platformları kullanılarak gerçekleştirilen çeşitli istikamet hesaplamaları sonucunda, bölgedeki dağ silsilelerinin görüşü engellemediği en verimli koridorun Akçaabat istikameti olduğu tespit edildi.

Bu tespiti doğrulamak adına, Kubuz Tepesi merkez alınarak Akçaabat yönüne doğru hassas bir yükseklik kesiti (elevation profile) çıkarıldı. Bu kesit üzerinde, gözlemci yüksekliği ile hedef noktası arasında çekilen optik teğet çizgisi, arazinin bakış açısını nerede kestiğini ortaya koydu. Yapılan hesaplamalar, bakış hattının bölgedeki sarp silsilelerin üzerinden süzülerek yaklaşık 84 kilometre mesafede, Akçaabat’ın Mersin kıyılarının yaklaşık 6 km açıklarındaki Karadeniz sularıyla buluştuğunu göstermektedir.

Salmankas'tan Akçaabat Mersin kıyılarına çizilen
yükseklik profili üzerinde yapılan hesaplamalar.

Peki Gözle Görmek Mümkün mü?

Geometrik olarak bu mümkündür; uygun istikamette yaklaşık 84 km mesafede denize uzanan bir görüş hattı bulunmaktadır. Ancak bu, pratikte her zaman denizin çıplak gözle seçilebileceği anlamına gelmez. Çoğu gün atmosfer koşulları nedeniyle bu mesafede deniz ile gökyüzü arasındaki ayrım silikleşir ve gözle ayırt etmek zorlaşır. Bu nedenle teorik olarak mümkün olan bu görüş, ancak belirli şartlar altında gerçek bir gözleme dönüşebilir.

Bunun temel nedeni, uzun mesafelerde görüntü kalitesini düşüren atmosferik etkiler ve görsel algı sınırlarıdır.

İlk olarak, Doğu Karadeniz bölgesinin yüksek nem oranı nedeniyle havada yoğun miktarda su buharı ve küçük partiküller bulunur. Bu durum, ışığın yol boyunca dağılmasına neden olur ve uzak mesafelerde “puslu” bir görüntü oluşturur. Sonuç olarak deniz ile gökyüzü arasındaki renk farkı azalır ve ufuk çizgisi belirginliğini kaybeder.

İkinci olarak, insan gözü belirli bir kontrast seviyesinin altındaki farkları ayırt etmekte zorlanır. 80 kilometreyi aşan mesafelerde, aradaki hava tabakası nesnelerin renk ve netliğini ciddi şekilde zayıflatır. Deniz yüzeyi gibi geniş ve detaysız alanlar bu nedenle çoğu zaman “boşluk” gibi algılanır.

Üçüncü olarak ise bölgede sıkça görülen alçak bulut tabakaları önemli bir engel oluşturur. Yerel olarak “duman” olarak adlandırılan bu bulutlar genellikle orta irtifalarda asılı kalır ve gözlemci yüksek bir noktada açık havada bulunsa bile alt seviyelerdeki görüşü tamamen kapatabilir. Bu durumda geometrik olarak açık olan görüş hattı, pratikte bulutlar tarafından kesilmiş olur.

Bununla birlikte bazı özel koşullarda denizi görmek mümkün hale gelebilir. Özellikle şiddetli bir yağmur sonrası atmosferin temizlendiği anlarda, görüş mesafesi belirgin şekilde artar. Benzer şekilde, kuru ve soğuk kış günlerinde nemin azalmasıyla hava daha berrak hale gelir. Gün batımına yakın saatlerde ise deniz yüzeyinden yansıyan ışık, normalde seçilemeyen su kütlesini daha görünür hale getirebilir; ancak bu parıltı bazen aşırıya kaçarak detayları bastırabilir.

Sonuç olarak, Salmankas’tan denizi görmek teorik olarak mümkündür; ancak pratikte bu, ancak nadir ve uygun atmosfer koşullarında gerçekleşebilecek bir durumdur.

Bakılması gereken istikamet.

KAYNAKÇA: 

1- Wikipedia katılımcıları, "On Binler," Vikipedi, Özgür Ansiklopedi, https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=On_Binler&oldid=36778660 (accessed Nisan 1, 2026).

ANAHTAR İFADELER:

Salmankas deniz görülür mü, Salmankas’tan deniz görünür mü, Kubuz Tepesi manzara, Kubuz Tepesi deniz görünüyor mu, yüksekten deniz görmek mümkün mü, ufuk mesafesi hesaplama, dünya eğriliği görüş mesafesi, kaç km uzağı görebiliriz, dağdan deniz görünür mü, Karadeniz dağlarından deniz manzarası, Akçaabat yönü görüş hattı, Sürmene neden görünmez, Madur Dağı engel etkisi, görüş hattı hesaplama, elevation profile nedir, Google Earth yükseklik profili, ArcGIS görüş analizi, atmosferik pus etkisi, uzun mesafe görüş sınırı, çıplak gözle kaç km görülür, 80 km görüş mümkün mü, 100 km görüş mesafesi, yüksek irtifa görüş mesafesi, dağ zirvesinden ufuk mesafesi, Karadeniz nem görüş etkisi, duman tabakası görüş engeli. Salmankas’tan deniz görünür mü, Salmankas köyü Arslanca, Kubuz Tepesi rakımı, Karadeniz görüş mesafesi hesaplama, ufuk çizgisi formülü, Teikhes Dağı konumu, Madur Dağı denizi görüyor mu, On Binlerin Dönüşü Thalatta Thalatta, Ksenofon Anabasis Karadeniz yolu, Sürmene sahil kuş uçuşu mesafe, Akçaabat Mersin kıyıları deniz manzarası, ArcGIS yükselti profili analizi, Google Earth Pro coğrafi hesaplama, atmosferik kırılma ve nemin görüşe etkisi, dünyanın eğriliği ufuk mesafesi testi, 2594 metre rakımdan deniz izleme, Doğu Karadeniz coğrafi analizleri, Karadeniz dağlarından denizi görme teorisi, yüksek irtifa görüş hattı analizi, Gümüşhane Trabzon arası coğrafi engeller.